Berichten

De goede community builder – Blog deel 6

Meer community building, minder zorg? Vergeet het!

Blogreeks voor actieve bewoners en professionals in het sociaal domein over community building in een ouder wordende samenleving

Kees Penninx | ActivAge

In de blogreeks De goede community builder heb ik een pleidooi gehouden voor community building. Zorg ervoor dat ouderen zich zo lang mogelijk opgenomen weten in een kleine of grotere sociale gemeenschap, waarin zij niet alleen contacten kunnen onderhouden en steun ontvangen, maar ook naar vermogen kunnen bijdragen aan het geluk van anderen. Met een frisse, positieve en vooral brede kijk op ouder worden staat de professionele community builder de oudere en de gemeenschap bij door te werken aan de drie V’s: vertrouwen, versterken en verbinden. Ik noemde community building, mits goed doordacht en uitgevoerd, een belangrijk medicijn tegen eenzaamheid, ongezondheid en andere ongemakken die ons allen kunnen overkomen bij het ouder worden. Is community building daarmee het panacee tegen alle kwalen? Een goedkoop substituut voor dure zorg? Nee. Er moet meer gebeuren.

 

Randvoorwaarden

In deze laatste blog zet ik enkele randvoorwaarden op een rij die vervuld moeten worden, als we echt willen inzetten op community building. Wat moet er – naast community building – nog meer gebeuren? Ik noem vier dingen.

 

In de eerste plaats moeten ook professionele thuiszorg en verpleging in voldoende mate beschikbaar zijn voor kwetsbare ouderen in de wijk. Dat is lang niet altijd het geval, zoals we hebben gezien. Nu al kunnen veel organisaties niet voldoende gekwalificeerde zorgverleners vinden. Nieuwe technologie kan dit voor een deel opvangen, maar we zullen ook jongeren moeten stimuleren om te kiezen voor werk in de zorg, met goede opleidingen en degelijke arbeidsvoorwaarden.

 

Het tweede is dat we nog eens goed moeten nadenken of het sluiten van de verzorgingshuizen wel zo hard moet gaan. Ik zou niet zo ver willen gaan als de Amsterdamse wethouder van den Burg, die oude verzorgingshuizen wil heropenen. Maar het tempo waarin de ontwikkeling gaat is veel te hoog. Er verdwijnen teveel kwetsbare ouderen van de radar, ouderen voor wie zelfstandig thuis wonen een brug te ver is. Ze zitten thuis te verpieteren, krijgen geen beweging, eten ongezond, zien niemand of zitten te vervuilen. Die mensen moeten actief worden opgespoord en volledig worden ontzorg met 24-uurs opvang in een professioneel gerunde instelling.

 

Ten derde: beter nadenken over de behoeften van mantelzorgers. Laten we respijtzorg zien als aardige aanvulling, maar niet als oplossing. Zeker, ontzorgen is goed voor mantelzorgers. Het kabinet wil meer voorlichting bieden over mantelzorgondersteuning en respijtzorg stimuleren. Dan kan de mantelzorger er ook eens een uurtje tussenuit. Ik vind dit volstrekt onvoldoende, bijna cynisch. Ook hier is het echte probleem het tekort aan kwalitatief goede, professionele thuiszorg.

 

Ten vierde: meer aandacht voor tijdelijke opvang in de wijk (bijvoorbeeld na een ziekenhuisopname) en voor nieuwe geclusterde woonzorgvormen, zoals hofjes, woongroepen en meergeneratiewonen. Ook dementerenden moeten daar terecht kunnen. De komende jaren zal de vraag naar opvang van mensen met dementie verdrievoudigen. Hoogste tijd dus, om alle creatieve registers open te zetten.

 

Versterken van eigen kracht middels community building is mooi, maar het is geen vervanger van professionele zorg. Community building en zorg zijn geen communicerende vaten, waarbij toename aan de ene kant (meer community) vanzelf leidt tot afname aan de andere kant (minder zorg). Het is niet of-of, maar en-en. Als we het zo aanpakken, kan inzetten op community building meer zijn dan een schaamlap voor bezuinigingen. Dan kan community building zijn wat het beoogt: een fundament van een daadwerkelijk leeftijdsvriendelijke en dementievriendelijke samenleving. Een samenleving die kwetsbare ouderen niet aan hun lot overlaat, maar die hen insluit en de plek geeft die ze nodig hebben. Niet in de marge, maar in ons midden, zo lang het kan.

De goede community builder – Blog deel 2

De drie V’s van community building

Blogreeks voor actieve bewoners en professionals in het sociaal domein over community building in een ouder wordende samenleving

Kees Penninx | ActivAge

Zo lang mogelijk zelfstandig leven en gelukkig oud worden. Wie wil dat nou niet?  In deze blogreeks betoog ik dat dit vraagt om nieuwe vormen van gebiedsgerichte community building en geef ik aan wat sociale professionals daarbij kunnen betekenen. Ik noem dat de drie V’s: vertrouwen, versterken en verbinden. Klinkt mooi, denk je nu, maar wat betekent dat concreet? Lees er alles over in deze blogreeks over de goede community builder. Vandaag deel 2. 

 

De goede community builder – Deel 2

In de vorige blogpost zagen we dat community building misschien wel het beste medicijn is tegen eenzaamheid, problemen met de gezondheid en andere ongemakken die ons kunnen overkomen als we ouder worden. Iedereen kan community builder zijn: it takes a village to grow old. Maar niet iedereen kan (nieuwe) sociale gemeenschappen stimuleren en faciliteren. Inspiratiebron zijn voor bewoners. Er op het juiste moment zijn voor mensen die een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Impact maken en toch bescheiden blijven. Kortom: helpen bij community building is een vak. In dat vak gaat het in essentie om drie dingen. Ik noem ze de drie V’s van community building: vertrouwen, versterken en verbinden.

Vertrouwen

Dit betekent contact leggen, bewoners die dreigen af te haken of overmand zijn door problemen opzoeken. Aanbellen en oprechte belangstelling tonen. Welgemeend vragen ‘Hoe gaat het met u?’ Soms word je met open armen ontvangen, soms moet je veel geduld hebben en vasthoudend zijn. Blijven vragen: redt u het in uw eentje? Wat heeft u nodig? Waar geniet u van? Wat kunt u bijdragen? De goede community builder gaat het gesprek niet aan om te helpen, maar om te leren. Om te onderzoeken: zijn er dingen waar we samen de schouders onder kunnen zetten? Trek niet de zevenmijlslaarzen aan, maar zet kleine stapjes, soms letterlijk: een wandelingetje in het park. Heb geduld. Er zijn geen quick wins. Laat de stopwatch thuis. Het gaat om mensen die soms jaren niemand meer gesproken hebben of hooguit nog contact hebben met een professional die steunkousen aantrekt of een vrijwilliger die maaltijden bezorgt. Mensen die op niemand meer durven te vertrouwen. Ook humor en relativeren helpen. Zo ontstaat langzaam maar zeker een band. Stapje voor stapje. Niet problematiserend maar kansen zoekend. Werk met veel geduld aan herstel van vertrouwen. Laat mensen voelen dat ze er mogen zijn. Door vertrouwen te geven, help je de ander weer een beetje te vertrouwen, op zichzelf en op anderen.

Versterken

Het is niet de diagnose van problemen of tekorten die vertrouwen opwekt of ouderen in beweging brengt. Het is het appèl op de passie, het plezier, de kracht of de ambitie van de oudere zelf. Onder noemers als gelukgerichte zorg en positieve gezondheid krijgt deze benadering steeds meer steun. Ik noem het krachtgericht werken en schreef er een boek over.[1] Laat de oudere zijn of haar verhaal vertellen. Zoek daarin naar haakjes voor levenslust. Hé, dat breien was zo gek nog niet. Laat ik die pennen weer eens tevoorschijn halen. Sjonge, nu vragen ze mij op mijn 75e nog of ik mijn horeca-ervaring wil inzetten in een huiskamer van de wijk. Het zijn enkele reacties van ouderen die gesproken hebben met een goede community builder. Die kent het sociale weefsel van de wijk en zijn bewoners. Die weet wat er speelt en wie iets voor elkaar kunnen betekenen. Het geeft de oudere een goed gevoel als hij of zij zichzelf op die manier (opnieuw) ontdekt en zich opgenomen weet in het weefsel. Het is fijn als je merkt dat een ander iets aan jou heeft. Als er mensen op je zitten te wachten. Voor sommige ouderen is dat een poos geleden. De ervaring dat je kunt bijdragen aan iets dat groter is dan jijzelf, ook dat is een hulpbron. En niet zo’n kleintje ook. Kunnen bijdragen aan iets dat groter is dan jij zelf is de kern van een zinvol leven. Gezien en gewaardeerd worden draagt bij aan ‘leefplezier’, zoals hoogleraar ouderenzorg Joris Slaets het noemt. Daarover met ouderen in gesprek gaan, daarop verder bouwen, is wat goede community builders doen.

Verbinden

Maar het gaat verder: het gaat ook over verbinden. Ik ken maar weinig ouderen die niet verbonden willen blijven. Ouderen willen verbonden blijven met leeftijdgenoten, maar ook met andere generaties. Vaak gaat het bij community building om het verbinden van werelden die tot dan toe nogal gescheiden waren, die elkaar niet vanzelfsprekend (meer) opzoeken, maar wel iets voor elkaar kunnen betekenen. Zoals verschillende generaties. Die kun je met elkaar verbinden. Met als resultaat dat ieders wereld wordt vergroot en nieuwe inzichten en vaardigheden ontstaan. Nieuwe verbindingen brengen ook nieuwe hulpbronnen binnen handbereik. Hulpbronnen die je voorheen niet eens kende of waar je niet om durfde te vragen. Hulpbronnen die je misschien een poosje niet meer gevoeld hebt: aandacht, een luisterend oor. Een goed gesprek, een arm om je heen, misschien wel een ‘high five!’

Doorgaande beweging

Vertrouwen, versterken en verbinden dus. Als je even naar de afbeelding hiernaast kijkt, dan zie je dat er pijltjes tussen staan. Dat is de doorgaande beweging. Hersteld vertrouwen, herwonnen kracht en nieuwe verbindingen leiden tot nog meer vertrouwen, meer herwonnen kracht, enzovoort. Die beweging in gang zetten, dat is wat de goede community builder doet. Ervoor zorgen dat het wiel weer gaat draaien en dat de beweging wordt vastgehouden. Veerkracht bewaken als het tegen zit. Zo voorkomt de goede community builder dat het bergafwaarts gaat en dat de oudere terecht komt in het domein van de dure, gespecialiseerde zorg. Niet het primaire doel van het vak, wel mooi meegenomen, zou ik zeggen.

Tot zover de drie V’s van de goede community builder. Het is een praktijkmodel dat beschrijft wat community building in essentie is. Waarom is dit zo belangrijk in de huidige tijd? Lees het over drie weken in deel drie van deze reeks, waarin enkele bekende Nederlanders hun verhaal doen. ik zie je dan!

[1] Penninx, K. (Red.). Kiezen en verbonden blijven – Krachtgericht werken met ouderen in de wijk. Uitgeverij Coutinho, Bussum 2015
Dit boek geeft zicht op hoe professionals de zelfredzaamheid en participatie van senioren in de wijk kunnen versterken, hoe sociaal isolement van ouderen voorkomen kan worden en hoe we beter gebruik kunnen maken van de eigen kracht van ouderen. Met bijragen van Anja Machielse, Ard Sprinkhuizen, Thijs Tromp, Yvonne witter e.a.

 

De goede community builder – Blog deel 1

Ben jij een community builder?

 

 

Blogreeks voor actieve bewoners en professionals in het sociaal domein over community building in een ouder wordende samenleving

Kees Penninx | ActivAge

Zo lang mogelijk zelfstandig leven en gelukkig oud worden. Wie wil dat nou niet? Vanuit mijn bedrijf ActivAge werk ik aan innovatieve concepten voor een leeftijdsvriendelijke samenleving. Dat is een samenleving die ouderen insluit en stimuleert dat zij meedoen en van betekenis zijn. In deze blogreeks betoog ik dat dit vraagt om nieuwe vormen van gebiedsgerichte community building en geef ik aan wat sociale professionals daarbij kunnen betekenen. Ik noem dat de drie V’s: vertrouwen, versterken en verbinden. Klinkt mooi, denk je nu, maar wat betekent dat concreet? Lees er alles over in deze blogreeks over de goede community builder.

 

In onze ouder wordende samenleving kan iedereen community builder zijn. De wijkverpleegkundige, de maatschappelijk werker, de wijkagent, de vrijwilliger, de ambtenaar en – last but not least – de wijkbewoner. Immers: wat oudere mensen nodig hebben, is een zorgzame, beschermende, maar ook uitnodigende en verbindende sociale gemeenschap om hen heen, heel tastbaar, in hun directe woon- en leefomgeving. Bouw jij daaraan mee? Dan ben je een community builder. Je doet het goede. Volgende vraag: doe je het goed? Ben je een goede community builder? Die vraag is iets lastiger te beantwoorden. Een aanzet.

Mensen om je heen

Om te weten of je een goede community builder bent, moet je natuurlijk eerst weten wat een community is en welke betekenis die heeft voor bewoners. Voor de een volstaan een paar lieve mensen in de directe omgeving. Een ander heeft misschien wel een complete zorgzame buurt nodig, een caring community. Hoe oud we ook zijn, we hebben mensen om ons heen nodig. Mensen waar we plezier mee kunnen beleven, waar we op terug kunnen vallen én waar we iets voor kunnen betekenen. Community building is gericht op het aanblazen van positieve, zingevende en betekenisvolle sociale relaties. Er komt steeds meer wetenschappelijk bewijs dat zulke relaties, waarin verbondenheid kan groeien, het beste medicijn vormen tegen eenzaamheid, ongezondheid en andere ongemakken die ons kunnen overkomen bij het ouder worden.

Community building als beroep

Community building is geen exclusieve taak van een bepaalde beroepsgroep. Toch is het mooi dat er sociale professionals zijn die als hulptroepen voor community building zijn opgeleid. Helpen bij community building is een vak. Het vak van de sociale professional die present is in de woonomgeving en die het proces van gemeenschapsvorming aanjaagt en faciliteert. Dat is vaak nodig. Want het gaat niet altijd vanzelf. Ga jezelf maar na. Ben jij wel eens bezig met de vraag of er oude mensen in jouw buurt wonen die wellicht een goed gesprek of een steuntje in de rug kunnen gebruiken? Voor mij is het eerlijk gezegd geen dagelijkse kost. Toen ik het eens probeerde (Dag mijnheer van Dun, u verzorgt uw zieke vrouw iedere dag, kan ik ook eens wat voor u doen, een boodschap of zo?), was de reactie afhoudend (Nee hoor, het gaat prima). Ik ben met meneer van Dun nooit verder gekomen dan de jaarlijkse overhandiging van mijn zelf gebakken oliebollen op 1 januari. Soms zijn de verbindingen zo ver te zoeken, of al zo lang verbroken, dat je er niet zomaar meer doorheen komt. Professionele helpers bij community building komen dan van pas.

Wil je weten hoe dat werkt? En wat professionele community builders doen? Lees in mijn volgende blogpost verder over de drie V’s van community building.

POWER – Veerkracht op leeftijd

Het nieuwe sterproject van Gilde Nederland heet POWER – Veerkracht op leeftijd. POWER is ontwikkeld door Kees Penninx van ActivAge.

Het beste uit je leven halen
POWER is een nieuw concept voor gemeenschapsvorming voor en door senioren. Deelnemers (60+) krijgen een reeks inspirerende workshops aangeboden, waarin zij aan de hand van vijf levensdomeinen een nieuw ontwerp maken voor hun eigen toekomst. De deelnemende ouderen maken voor zichzelf de balans op: hoe sta ik ervoor en wat wil ik aanpakken op het gebied van lichaam en geest, sociale relaties, materiële situatie, dagelijkse activiteiten en waarden en inspiratie. Om elkaar na de bijeenkomsten te blijven inspireren, gaan groepjes deelnemers vervolgens aan de slag in eigen themakringen, aanpakkringen, stagekringen of gezelligheidskringen. De kringen bepalen zelf hoe het netwerk zich verder ontwikkelt. Cees de Boer van POWER Zutphen: “Mensen zijn hier bezig om het beste uit hun leven te halen.”

Broedkamers van nieuwe initiatieven
ActivAge ontwikkelde en testte POWER in pilots in Zutphen, Zeist en Borne, waar ActivAge de vrijwillige organisatoren en begeleiders heeft getraind. Inmiddels is POWER in zo’n twintig gemeenten beschikbaar. Gebleken is dat dit inspirerende project in een grote behoefte voorziet en dat het zijn doelstellingen waarmaakt. Het geheel drijft op het enthousiasme van vrijwilligers, en vraagt alleen lichte professionele facilitering. Zo is POWER Zutphen inmiddels een van de lokale broedkamers van diverse nieuwe initiatieven voor en door ouderen, zoals een seniorencafé, een kookgroep voor mannen, een leeskring, een theaterkring en enkele zorgcirkels. Ga naar het on line Magazine Toekomst voor een impressie van de ervaringen in Zutphen. Wilt u meer informatie over POWER? Kijk op www.powernederland.nl.