Berichten

De goede community builder – Blog deel 5

Community building: een werkzaam medicijn

Blogreeks voor actieve bewoners en professionals in het sociaal domein over community building in een ouder wordende samenleving

Kees Penninx | ActivAge

 

In de eerste blogpost in deze reeks schreef ik dat community building misschien wel het beste medicijn is tegen eenzaamheid, problemen met de gezondheid en andere ongemakken die ons kunnen overkomen als we ouder worden. Het is een antiserum tegen de vele, nogal giftige boodschappen die ouderen in het huidige maatschappelijk klimaat zowat dagelijks worden opgedrongen: wees autonoom! Woon zo lang mogelijk zelfstandig! Red jezelf! Dank je de koekoek. Wat moet je daarmee als je niemand kent? Als je aan huis gekluisterd bent vanwege een zware lichamelijke beperking? Als je tot over je oren in de mantelzorg zit en niet meer weet hoe het verder moet? Naast gemakkelijke toegang tot goede hulp en zorg hebben ouderen iets anders nodig: een zorgzame, beschermende, uitnodigende en verbindende sociale gemeenschap om hen heen, heel tastbaar, in hun directe woon- en leefomgeving. Sociale professionals kunnen daaraan bijdragen door te investeren in de drie V’s van community building: vertrouwen, versterken en verbinden. Eerder zagen we hoe dit er in de praktijk uitziet. In het vijfde deel van deze reeks gaan we zien waarom dit werkt. Waarom draagt de goede community builder bij aan waardig oud worden, aan meedoen en erbij horen van mensen in de laatste fasen van hun leven?

Het Huis van de Identiteit

Om dat te onderzoeken heb ik gekeken naar de praktijk van het sociaal werk met ouderen in een aantal wijken van Rotterdam, Medemblik en Utrecht. Het viel mij op dat sociaal herstel en verbindingswerk vooral tot stand komen als sociale professionals en hulpverleners niet wegschieten in individuele problematiek, maar breed kijken naar processen van ouder worden en van daaruit breed zoeken naar ‘haakjes’ voor verandering. Een korte rondleiding door het Huis van de identiteit kan dit verduidelijken.

Dit is het Huis van de Identiteit. Een huis met vijf kamers. In elke kamer bevindt zich een van de levensdomeinen waarin ons leven – en dus ook ons ouder worden – zich voltrekt. De kunst van het ouder worden is om zo lang mogelijk balans te ervaren op al die levensdomeinen. Dan zitten we lekker in ons vel. Dan kunnen we zingeving, plezier en waardigheid ervaren tot op hoge leeftijd. We nemen even een kijkje in die vijf kamers. Wat zien we?

1.     Lichaam en geest gaat over dingen als gezondheid, energie, ontspanning, nachtrust, lichaamsbeweging.

2.     Sociale contacten gaat over de mensen om ons heen: onze partner, familie, vrienden, clubs of verenigingen waar we lid van zijn, eventueel collega’s.

3.     In de derde kamer bevindt zich onze materiële situatie. Denk hierbij aan hoeveel geld we te besteden hebben, maar ook ons huis, onze tuin, de woonomgeving, mobiliteit.

4.     Kamer vier huisvest onze dagdagelijkse activiteiten: hoe brengen wij de dag door? Als we nog werken: hoe is onze werksituatie? Zijn we druk met mantelzorg, vrijwilligerswerk, hobby’s? Bezoeken we wellicht een voorziening voor dagbesteding?

5.     In de laatste kamer zijn we op het terrein van waarden en inspiratie. Voor sommigen is levensbeschouwing belangrijk. Anderen zijn geïnteresseerd in politiek. Of doen aan spirituele activiteiten, bijvoorbeeld yoga of meditatie. Ook genieten van kunst of wandelen in de natuur kunnen fantastische inspiratiebronnen zijn.

Op al die terreinen, in al die kamers, kunnen we onszelf vragen stellen als we ouder worden:

  • In welke kamer voel ik me sterk?
  • In welke kamer heb ik iets nodig?
  • In welke kamer voel ik ruimte om te investeren?
  • In welke kamer wil ik gas terugnemen?

Naarmate we ouder worden, nemen de verschillen tussen mensen eerder toe dan af. Dus ook in de antwoorden op deze vragen wordt de diversiteit steeds groter. Vandaar het belang van breed kijken: blijf niet in die ene kamer hangen. Ook is het belangrijk om te beseffen dat compensatiemogelijkheden voor een ervaren tekort in heel andere domeinen kunnen zitten dan in het bedreigde domein. Blijf niet eindeloos zoeken binnen die ene kamer, in dat ene domein, maar zoek ook naar compensatiemogelijkheden in de andere domeinen. Niet iedere professional of instantie doet dat als vanzelfsprekend. De dokter, de woningcorporatie, de zorgaanbieder en allerlei andere functionarissen bewegen zich overwegend in één van de vijf kamers. Dat is het institutionele domein waarin ze zijn opgeleid en zich thuis voelen. Daar zit hun expertise; van daaruit doen ze hun aanbod. De professioneel geschoolde community builder houdt het hele plaatje voor ogen. Schematisch:

 

Institutioneel werkende professional          Professionele community builder

Biedt aan                                                                   Sluit aan

Kijkt naar de problemen (diagnose)                   Kijkt naar talenten, zoekt kansen (verhaal)

Heeft pasklare antwoorden                                  Stelt vragen

Wil de oplossing brengen                                     Wil de oplossing zoeken

Werkt voor de oudere                                           Werkt met de oudere

Werkt functiegericht                                             Werkt relatie- en gebiedsgericht

Vertrekt vanuit de systeemwereld                     Vertrekt vanuit de leefwereld

 

Op slot

Als voorbeeld nog even terug naar de familie de Geus. Ken je familie de Geus nog niet? Lees dan eerst deel drie in deze blogreeks.

In het Huis van de Identiteit gaat het om balans. In het huis van Agaath de Geus is de balans ver te zoeken. Vooral in kamer vier (Activiteiten) is het mis: haar hele leven wordt opgeslokt door maar één activiteit: mantelzorg. Agaath slaapt slecht en komt nergens meer aan toe. Ze móet het volhouden, aan iets anders wil ze niet denken. De huisarts schrijft na enig aandringen een slaaptablet voor. Dat werkt even, maar het is geen duurzame oplossing. Ook dochter Sonja sluit zich op, in haar geval in kamer drie, de materiële (woon)situatie van de buurvrouw. Sonja hoopt dat de buurvrouw snel kan verhuizen naar een verpleeghuis. Daarop kan Sonja alleen maar wachten. Maar mevrouw komt voorlopig niet door de aangescherpte indicatiestelling. Om gek van te worden! Dan valt er een folder in de bus met leuke activiteiten in het wijkcentrum. Hans zou best weer eens willen biljarten (kamer vier: Activiteiten), maar hij durft Agaath niet alleen te laten. Stel dat er opeens iets is met de buurvrouw? Hans zit opgesloten in Kamer twee (sociale contacten).

Omdat niemand naar het grotere geheel kijkt, komt er geen beweging in de situatie. De boel zit op slot. Dat ligt niet alleen aan de dokter, het verpleeghuis en de biljartvereniging, maar ook aan Hans en Agaath zelf. Ook hun eigen denken, hun eigen ideeën over wat ze willen, over wat er mogelijk is, zijn in de loop der jaren opgesloten geraakt.

Haakjes voor verandering

De community builder probeert daarover het gesprek aan te gaan. Wat speelt er in al die kamers? Waar zit de pijn, maar ook: waar zitten haakjes voor verandering? De brede blik van de community builder is een frisse blik. Hoe zou het leven van Hans en Agaath eruit zien als er ook weer wat leuke dingen zouden gebeuren? Die oude hobby? Die volkstuin van Hans? Dat contact met de lievelingsbroer van Agaath die naar Australië is geëmigreerd? Eerst werpen Hans en Agaath dit alles van zich af. Maar wat blijkt? Het is Agaaths diepste wens om die broer nog eens te bezoeken. Daar wordt ze warm van.

Verrassenderwijs ligt daar het eerste haakje voor verandering. Gevonden op onverwacht terrein, dankzij het brede kijken van de community builder, de  welgemeende interesse, het echt aanwezig zijn, het vele luisteren en vragen stellen. Uiteindelijk kunnen Agaath en Hans loslaten en weer eens voor zichzelf kiezen. De community builder vindt een vrijwilligster die af en toe inspringt. Agaath en Hans zijn er dolblij mee. Ze hoeven de zorg voor hun buurvrouw niet op te geven, dat zouden ze beslist niet willen! Maar ze genieten nu ook weer van andere dingen van het leven. En vinden weer aansluiting bij de gemeenschap.

In de laatste aflevering van deze reeks stellen we nog één vraag: is community building een substituut voor dure, gespecialiseerde gezondheidszorg? Ofwel: bespaart het geld? Wat denk jij? Ik zie je graag de volgende keer.